Orta Doğu’daki karmaşanın 60’ıncı gününü devirdik. Sonu belirsiz müzakerelerde İran yine “Acem Oyunu” ile naz makamında.
İran’ın Hürmüz boğazını kısa süreliğine açması ve ABD’nin ablukayı kaldırmaması ile tekrar kapatması dünya enerji trafiğini ve dolayısıyla petrol fiyatlarını tekrar yükselişe geçirdi. Hürmüz ile başlayan kriz bir sarmal olarak büyümeye ve dünyayı sarmaya devam ediyor.
İlk günden beri, Trump’ın niyetinin dünyanın en büyük 10 petrol rezervinin kontrolünü ele geçirmek olduğunu ifade ediyorum. 303 milyar varille dünyanın en büyük rezervi olan Venezüella’ya bir gece baskını ile çöken ABD, 209 milyar varil rezerv büyüklüğüne sahip İran’ı da kısa sürede bertaraf edebileceğini düşünerek, Rusya hariç, dünya rezervinin yüzde 90’ına hâkim olacağını planlıyordu. Ancak yanlış hesap Hürmüz’den döndü.
Bir taraftan ABD’de akaryakıt fiyatlarının galon başına 4,5 dolara, bazı eyaletlerde de 6 dolara dayanmasına insanlar isyan ediyor. Ama diğer yandan ABD ham petrol satışları tarihinin en büyük rakamlarına ulaşarak günlük 5,2 milyon varile ulaştı. Dünyanın en büyük petrol depolama alanlarına sahip ABD de, petrol fiyatlarının yükselişi ayrıca katmerli karlılığı da beraberinde getirdi.
Perdenin arkasına baktığınızda bir yandan Brent petrol fiyatları artıyor, diğer yandan başta Avrupa olmak üzere Uzakdoğu petrol ihtiyacını ABD ve onun kontrolündeki kaynaklardan temin ediyor. Bugün Körfez Ülkeleri başta olmak üzere, dünyada Rusya hariç petrol çıkartılan her noktada ABD şirketleri söz sahibi.
Geçen yazımızda da belirttiğim gibi, Hürmüz etkisi ile azotlu gübre ve dolayısı ile gelecek yıldan itibaren dünya genelinde gıda enflasyonu ile yine en çok endüstriyel gıda markasına sahip ABD’li şirketler kasalarını katmerli doldurmuş olacak.
ÇİN’E NİYET, AB’YE KISMET
Yükselen Çin’i frenlemek ve dünya emtia pazarını kontrol etmek isteyen ABD, İran’ın Hürmüz kartı ile aslında en sadık müttefiki Avrupa’yı cezalandırmış oldu. Global enerji krizinden Uzakdoğu ile birlikte en çok etkilenen bir damla bile petrol çıkmayan Avrupa ülkeleri oldu. Burada Norveç’i ayrı tutmak şartıyla. Zira Norveç uzun yıllar çalışarak Kuzey denizinden çıkartmayı başardığı petrolle bu süreçte hem gelirini artırdı hem de Avrupa’da enerji bağımsızlığını ilan eden tek ülke oldu.
Çin birkaç yıl önce bu süreci ön görerek alternatif enerji kaynaklarına odaklanırken, dünyanın en büyük güneş enerji santralleri ile Tuz kaynaklı enerji üretiminde bir devrim yaptı. Petrol ihtiyacının yüzde 90’lık kısmını İran ve Venezüella’dan sağlayan Çin, Trump’ın Venezüella petrolünü bizden alabilir demesi ile daha pahalı olsa da ihtiyacını tedarik edebildi. Çin sürece dair öngörüsü ile 2025 yılından itibaren emtia piyasalarının 2 ve 3 numarası olan altın ve gümüş stoklayarak ABD’nin petrol hegemonyasını dengelemeye başladı.
BÖLGE GÜVENLİĞİNİN ANAHTARI TÜRKİYE
Barışın ve bölge güvenliğinin anahtarı konumundaki Türkiye’de ise, vızır vızır çalışan bir diplomasi trafiği ile yeni bölgesel oluşumlar ve alternatif ticaret rotaları oluşmakta. Bölgenin güvenliği için Suudi Arabistan, Pakistan ve Mısır ile oluşturulan yeni güvenlik doktrini, başta Lübnan olmak üzere, Körfez ülkelerinin İran ve İsrail kaynaklı tehditlerine karşı bir denge unsuru oluşturabilir.
Antalya Diplomasi Formunda bir gece yarısı Pakistan Genel Kurmay Başkanının da sürpriz şekilde katıldığı kapalı kapılar ardında yapılan dört saatlik bir beyin fırtınası ile şekillenmeye başlayan “Güvenli Hat ve Ortak Güvenlik Gücü” henüz ete kemiğe bürünmese de, önümüzdeki günlerde belirtilerini görmeye ve hissetmeye başlayacağız.
DEMİR İPEKYOLU VE MODERN HİCAZ DEMİRYOLU
Türkiye’nin başat rol aldığı bölgenin yeni düzeninde, gündemin baş döndürücü hızı ve yoğunluğunda gözden kaçan artarda 2 büyük demiryolu anlaşması için süreç başlatıldı. Birincisi, 15 Nisan’da Maliye Bakanı Mehmet Şimşek tarafından Dünya Bankası ile imzalanan İstanbul Kuzey Demir Yolu Geçişi Projesi (INRAIL) için 1,67 milyar Euro’luk dev finansman anlaşması. Bu miktar Dünya Bankası tarihinde onaylanan en büyük üçüncü proje. Pekin’i Londra’ya bağlayacak olan Demir İpekyolu projesi; Yavuz Sultan Selim Köprüsü’nden geçerek iki kıtayı birleştirirken enerji ve ticaretin yeni ve güvenli rotası olacak.
İkinci büyük proje ise 22 Nisan’da uluslararası ajanslara düştü. Suudi Arabistan Ulaştırma Bakanı Salih el-Casir tarafından açıklanan proje ile; Türkiye, Ürdün ve Suriye üzerinden Suudi Arabistan’a ulaşacak demir yolu hattı ile Hürmüz Boğazı’na alternatif Modern Hicaz Demiryolu projesi ile yeni bir ticaret ve enerji koridoru oluşturulacak.
MERKEZDEN AKILLI DOKUNUŞLAR
Dünyanın ve bölgenin yeni bir düzen arayışına girdiği süreçte Türkiye’nin üç yıldır sürdürdüğü yüksek enflasyonla mücadele programı kısmen kesintiye uğrasa da, Merkez Bankası’nın döviz rezervlerindeki artış, İngiltere Merkez Bankası ile Altın Swap anlaşması ve faiz freni sayesinde kontrolden çıkması önlenmiş oldu. Merkezin sene başında açıkladığı 2026 yılı mücadele programı daha 32üncü ayını doldurmadan başarısız olsa da, Hürmüz etkisi ile gelişen olaylar şimdilik kontrol edilebilir seviyede tutuluyor. Bu arada Merkezin akil adamı, başkan yardımcısı Cevdet Akçay’ın emekli edilmesi, büyük bir kayıp olmuştur.
SAADETTİN ÇAY – NAME HABER

