20 KASIM DÜNYA ÇOCUK HAKLARI GÜNÜ: PEKİ, BENİM HAKLARIM NEREDE?

Eğitimci ve Yazar Emine Çavuş

20 Kasım Dünya Çocuk Hakları Günü… Bugün yine çocukların haklarından söz edeceğiz. Yaşama, eğitim, sağlık, korunma, sevgi, oyun, dinlenme ve düşüncelerini özgürce ifade etme haklarından…

Peki, bütün bu haklar gerçekten her çocuk için var mı?

Dünyadaki çocukları bilmem ama benim yaşadığım yerde haklarım varmış gibi görünüyor. Kâğıt üzerinde benim de haklarım var. Belki büyüklerim bu haklar için çabalıyor, emek harcıyor, çocukların haklarına sahip çıkmak için ellerinden geleni yapıyor. Ama ben etrafıma baktığımda hâlâ çok geride olduğumuzu görüyorum. Haklarım olduğunu söylüyorlar ama ben çoğu zaman haklarım yokmuş gibi yaşıyorum.

Her çocuk eşittir, dediniz. Peki, gerçekten eşit miyiz?

Sözde eşitiz. Peki ya gerçekte?

Benim yaşadığım yerde her çocuk aynı imkânlara sahip değil. Kimi çocuk sıcak bir evde, sevgi dolu bir ailede büyürken kimi çocuk daha çocukluğunu yaşayamadan hayatın ağır yükünü omuzlarında taşıyor. Kimi çocuk istediği oyuncağa kavuşamazken kimi çocuk oyun oynayacak bir zaman bile bulamıyor.

Her çocuğun yaşama hakkı var, dediniz. Peki, bugün bile kaç çocuğun yaşam hakkı elinden alındı? Annesinin yanında olduğu için, annesiyle birlikte şiddetin ortasında kaldığı için kaç çocuk hayattan koparıldı? Daha çocukluğunu yaşayamadan, dünyayı tanıyamadan, oyunlarını tamamlayamadan…

Bir çocuğun yaşam hakkı elinden alındığında yalnızca bir hayat sona ermiyor; yaşanmamış bir çocukluk, kurulmamış hayaller ve koca bir gelecek de yok oluyor.

Eğitim hakkım var, dediniz. Peki, ben neden okula gidemiyorum?

Bugün köylerde kaç çocuk okula gönderilmiyor? Şehirlerde bile kaç çocuk eğitimden uzak kalıyor? Kimi zaman babası istemiyor, kimi zaman ekonomik koşullar engel oluyor, kimi zaman da gelenekler bir çocuğun geleceğinin önüne geçiyor.

Annenin bile söz hakkının olmadığı bir evde çocuğun eğitim hakkını kim savunacak?

Oysa ben ne çok istedim okula gitmeyi… Elimde kalemim, kokulu silgim olsun istedim. Okul sıralarında oturmayı, öğretmenimi dinlemeyi, teneffüs zilini beklemeyi, arkadaşlarımla okul koridorlarında koşmayı hayal ettim.

Öğretmenim gelsin, “Çocuklar, koridorda koşmuyoruz!” desin istedim.

Ama ben ne okul zilinin sesini duydum ne de o okul çantasını sırtımda taşıdım. Arkadaşlarımla aynı sırada oturamadım. Ben daha küçük yaşımda hayatın yükünü sırtıma aldım. Üstelik eğitim hakkım olduğu hâlde…

Sağlık hakkım var, dediniz. Peki, sağlığa ulaşamayan çocuklar ne olacak?

Bugün sağlık hizmetlerinden yeterince yararlanamayan, ilacına ulaşamayan, yaralarına merhem bulunamayan, çaresizlik içinde bekleyen kaç çocuk var?

Bir çocuğun hastalandığında tedavi edilmesi bir lütuf değil, en temel hakkıdır. Hiçbir çocuk ekonomik imkânsızlıklar, ihmal ya da ilgisizlik nedeniyle sağlığından mahrum kalmamalıdır.

Her çocuk sevgi ve şefkat dolu bir aile ortamında büyüme hakkına sahiptir, dediniz.

Peki, benim evimde her gün kavga ve gürültü varsa? Aile sıcak bir yuvadır, dediniz. Ben huzurlu ve mutlu bir yuvada büyüyemiyorsam ne olacak?

Annemle babam birbirine saygı göstermiyorsa, bana sevgiyle yaklaşmıyorsa ben sevgiyi nereden öğreneceğim?

Çünkü ben ailemde ne görüyorsam onu öğreniyorum. Ne yaşıyorsam onu davranışlarıma yansıtıyorum. Sevgi görmeden büyüyor, sevgisizliği öğreniyorum.

Korunmam gerekiyor ama korunmuyorum. Şiddete maruz kalıyorum, ihmal ediliyorum. Sonra da neden yaramaz bir çocuk olduğumu soruyorlar. Oysa belki de benim davranışlarım, anlatamadığım acıların bir yansıması.

Bir de benim gibi istismara uğrayan, korktuğu için sesini çıkaramayan, konuştuğunda kimsenin kendisine inanmayacağını düşünen çocuklar var. Görmezden gelinen, susturulan, duyulmayan çocuklar…

Bir çocuğun susması, yaşadıklarından memnun olduğu anlamına gelmez. Bazen susmak, yardım isteyememenin en acı hâlidir.

Oyun ve dinlenme hakkım var, dediniz.

Oysa ben ne çok istedim özgürce oyun oynamayı, dinlenmeyi, tatile gitmeyi… Ama en çok da tekvando yapmayı istedim.

Kendimi hep o spor kıyafetinin içinde hayal ettim. Belimde kuşağım, önümde aşmam gereken hedefler olsun istedim. Belki bir gün madalya kazanır, belki kendime güvenmeyi öğrenirdim.

Ama benim hayallerim de başkalarının kararları arasında kayboldu.

Bir çocuk yalnızca hayatta kalmak için yaşamamalı. Hayal kurmalı, oyun oynamalı, spor yapmalı, gülmeli, keşfetmeli. Çocukluk, bir çocuğun elinden alınabilecek bir zaman değildir.

Düşüncelerimi ifade etme hakkım var, dediniz. Peki, ben neden konuşamıyorum?

Bana hiç “Sen ne istiyorsun, ne düşünüyorsun?” diye sorulmadı. Tam ağzımı açıp bir şey söyleyecektim, “Sen sus!” dediler.

Beni dinlemediler. Düşüncelerimi önemsemediler. Kararların içinde bana yer vermediler.

Ve ben o günden sonra hep sustum.

Oysa çocukların da söyleyecek sözleri, anlatacak duyguları, savunacak düşünceleri var. Bir çocuğu dinlemek, yalnızca konuşmasına izin vermek değildir; onu bir birey olarak kabul etmektir.

Bir de eşitlik hakkım var, dediniz. Peki, nerede eşitlik?

Dil, din, ırk, cinsiyet, ekonomik koşullar ve yaşadığı çevre nedeniyle ayrımcılığa uğrayan çocuklar hâlâ aramızda. Kimi çocuk fırsatlara kolayca ulaşırken kimi çocuk daha başlangıç çizgisine bile gelemiyor.

Çocuk hakları, yalnızca belirli çocukların sahip olduğu ayrıcalıklar değildir. Her çocuğun doğuştan sahip olduğu haklardır. Bu hakların uygulanması, yaşadığı yere, ailesinin ekonomik durumuna ya da kimliğine göre değişmemelidir.

Eğitimci gözüyle baktığımda kendime şu soruyu soruyorum: Çocuk haklarını çocuklara anlatıyoruz ama yetişkinlere ne kadar öğretebiliyoruz?

Çünkü bir çocuğun hakkını korumak yalnızca ona haklarını öğretmekle mümkün değildir. Ailelerin, eğitimcilerin, kurumların ve toplumun bu hakların sorumluluğunu üstlenmesi gerekir.

Çocuğun sesini duymak, onu korumak, eğitimine fırsat vermek, şiddetten uzak tutmak ve hayallerine alan açmak zorundayız.

Yine de bugün çocukların hakları için mücadele eden, emek veren, sesini duyurmaya çalışan herkese söyleyecek bir sözüm var:

Siz yine de çocukların hakları için mücadele edin.

Çünkü her çocuğun mutlu bir çocukluk yaşamaya hakkı var. Her çocuk okula gitmeyi, oyun oynamayı, sevilmeyi, korunmayı ve hayal kurmayı hak ediyor.

20 Kasım’da yalnızca çocuk haklarını konuşmayalım. Çocukların gerçekten bu haklara sahip olup olmadığını sorgulayalım.

Duvarlara güzel sözler yazmak, afişler hazırlamak, özel günleri kutlamak elbette önemli. Ama asıl önemli olan, o sözlerin bir çocuğun hayatında karşılık bulmasıdır.

Benim haklarım yalnızca kâğıt üzerinde kalmasın. Ben de çocukluğumu yaşamak istiyorum.

Çünkü çocuk olmak bir ayrıcalık değil, bir haktır.

Ve hiçbir çocuk, çocukluğunu yaşamak için mücadele etmek zorunda kalmamalıdır.