Taziye için kullanıldığımız “Başın sağ olsun” ya da “Baş sağlığına gitmek” deyiminin gerçek anlamını biliyor musunuz?
En can sıkıcı cümlelerden biridir hiç şüphesiz ve eminim neden böyle dendiğini de dillendirmeseniz de kendi kendinize sorgulamışsınızdır. Zira, hissettiğimiz duyguyu bu deyim ile ifade edemediğimizi düşünürüz.
Başın sağolsun derken ölen öldü, siz sağolun, ömrünüz uzun olsun, ölen sen değilsin ya, sen sağ ol ya da ölen öldü, kalanlar bir şekilde yaşamaya devam etmeli der gibi gelir; ama, yine de kullanırız. Zira, cevaben de dostlar sağolsun diyoruz.
Deyimin aslı, “başın sağalsın” imiş.
Baş, Anadolu Türkçesi’nde yara, çıban demektedir.
Sağ sözü ise, ölünün zıddı yani yaşayan demek yanında Öz Türkçe’de iyi de da gelir. Sağalmak da iyileşmek demektir. Azerbaycan Türkçesi’nde hala kullanılan sağalmak da hastanın iyileşmesi anlamındadır.
Başın sağalsın yani yaran iyileşsin, yaran şifa bulsun ve acın dinsin anlamında bir temenni ve teselli ifadesi olan deyim zaman içinde maalesef başın sağ olsun olarak evrilmiş.
Düşününce meğer ne derin bir anlamı varmış demekten de alamıyor insan kendini. Vurdumduymaz, umarsızca ve hissettiğim duygum boş ver, sen hayattasın bu yeter, ölenle ölünmez demiyoruz aslında. Acınızı anlıyor, hissediyorum ve dinmesini diliyorum diyoruz farkında bile olmadan.
Baş sağlığına gitmek deyimi de artık daha anlamlı oluyor.
Bir başka anlamı da; halifelik yıllarında “Başımız sağolsun” yani dinimizin ve tüm halkın koruyucusu ve reisi olan Halifemiz sağ olsun denilerek bir tür tesellide bulunulduğu yönündedir.
Allah tüm şehitlerimize ve ölmüşlerimize gani gani rahmet eylesin. Yakınlarına peygamber sabrı versin.
Dr. ÖMÜR KAHRAMAN – NAME HABER