ÇOCUKLARA DUYGULARINI ANLATMAYI ÖĞRETMEK

Bir çocuğun kalbine giden yol, onu anlamaktan geçer. Çünkü anlamanın temelinde duygu vardır.

Çocuklar bazen ağlar, bazen öfkelenir, bazen içine kapanır, bazen de hiç beklemediğimiz bir anda kahkahalara boğulur. Peki, bütün bu davranışların ardında hangi duygular vardır? Daha da önemlisi, çocuklarımız hissettiklerini tanıyor ve anlatabiliyor mu?

Duygu; insanın yaşadığı olaylar, düşünceler ve karşılaştığı durumlar karşısında hissettiği içsel tepkilerdir. Sevinmek, üzülmek, korkmak, öfkelenmek, şaşırmak, utanmak, kıskanmak, heyecanlanmak, özlemek, hayal kırıklığı yaşamak, gururlanmak ve merak etmek duygularımızdan bazılarıdır.

Duygular hayatımızın doğal bir parçasıdır. Hiçbir duygu tek başına kötü değildir. Önemli olan, hissettiğimiz duyguyu tanımak, anlamlandırmak ve uygun bir şekilde ifade edebilmektir.

Çocuklar her zaman hissettiklerini kelimelerle anlatamaz. Özellikle okul öncesi dönemde yaşadıkları duyguları tanımlamakta ve ifade etmekte zorlanabilirler. Bir oyuncağı paylaşamadığında öfkelenen, annesinden ayrılırken korkan, oyuna alınmadığında üzülen bir çocuk aslında bize bir şey anlatmaya çalışıyordur.

Ancak bunu her zaman kelimelerle yapamaz. Ağlayarak, bağırarak, susarak, arkadaşına vurarak ya da içine kapanarak tepkisini gösterebilir. Bazen de resim çizerek, oyun oynayarak veya hayal dünyasında kurduğu hikâyelerle kendini ifade eder.

İşte tam bu noktada yetişkinlere önemli bir görev düşüyor: Çocuğun davranışını düzeltmeye çalışmadan önce duygusunu anlamaya çalışmak.

Çocuğa sürekli “Ağlama, bunda üzülecek ne var?”, “Korkacak bir şey yok.”, “Büyüdün artık, böyle davranma.” Demek yerine, “Üzüldüğünü görüyorum. Bana anlatmak ister misin?” diyebilmeliyiz.

Çünkü çocuk, duygusunun kabul edildiğini hissettiğinde kendini ifade etmek için daha fazla cesaret bulur.

Peki, çocuklara duygularını anlatmayı nasıl öğretebiliriz?

Bunun için günlük yaşamımızda uygulayabileceğimiz pek çok yöntem var.

  1. Duyguların isimlerini öğretelim.

Çocuklara yalnızca mutlu ve üzgün olmayı değil; şaşkınlık, hayal kırıklığı, kıskançlık, gurur, özlem ve endişe gibi farklı duyguları da tanıtmalıyız. Duygu kartları ve yüz ifadeleri bu konuda oldukça faydalıdır.

  1. Hikâyelerden yararlanalım.

Hikâye kahramanlarının yaşadığı olaylar üzerinden çocuklara sorular sorabiliriz:

“ Sence bu çocuk neden üzülmüş olabilir?”

“Sen onun yerinde olsaydın ne hissederdin?”

“Onu ne mutlu edebilirdi?”

Böylece çocuk hem başkalarının duygularını anlamayı hem de kendi duygularını fark etmeyi öğrenir.

  1. Oyunlarla duyguları keşfedelim.

Ayna karşısında mutlu, üzgün, şaşkın ve kızgın yüz ifadeleri yapabiliriz. Çocuklardan bu ifadeleri taklit etmelerini isteyebiliriz. Kuklalarla canlandırmalar yaparak duyguları oyunlaştırabiliriz. Çünkü oyun, çocuğun kendini en rahat ifade ettiği alanlardan biridir.

  1. Duygularını anlatması için fırsat verelim.

Günün sonunda çocuğumuza “Bugün seni en çok ne mutlu etti?”, “Bugün seni üzen bir şey oldu mu?” gibi sorular sorabiliriz. Ancak cevap vermesi için onu zorlamadan, sabırla dinlemeliyiz.

  1. Kendi duygularımızı da ifade edelim.

Çocuklar en iyi gözlemleyerek öğrenir. Bizler de “Bugün biraz yoruldum.”, “Bu davranışın beni mutlu etti.”, “Şu anda endişeliyim.” Diyerek kendi duygularımızı ifade etmeliyiz. Böylece çocuklar duygularını anlatmanın doğal olduğunu görürler.

  1. Her duygunun yaşanmasına izin verelim.

Çocuğun öfkelenmesi, korkması, kıskanması ya da üzülmesi yanlış değildir. Ancak duygularımızı yaşarken davranışlarımızın sınırları olduğunu da öğretmeliyiz.

Örneğin, “Kızgın olabilirsin ama arkadaşına vuramazsın. İstersen neye kızdığını konuşalım.” Diyebiliriz. Böylece çocuğa duygularının kabul edildiğini, ancak her davranışın kabul edilemeyeceğini öğretmiş oluruz.

Bir çocuğa önce anlaşıldığını hissettirmek gerekir.

Duygularını tanıyan çocuk, zamanla kendini daha iyi ifade etmeyi, başkalarının hislerini anlamayı ve ilişkilerinde empati kurmayı öğrenir.

Biz yetişkinler bazen çocukların neden ağladığını, neden öfkelendiğini ya da neden sustuğunu anlamakta zorlanırız. Oysa belki de onların ihtiyacı olan tek şey, karşılarında kendilerini yargılamadan dinleyen bir anne, baba ya da yetişkin bulmaktır.

Çocuklara güçlü olmayı öğretirken üzülmenin de, korkmanın da, ağlamanın da insan olmanın bir parçası olduğunu unutmamalıyız.

Çünkü duygularını bastırmayı öğrenen değil, duygularını tanımayı ve sağlıklı bir şekilde ifade etmeyi öğrenen çocuklar yetiştirmeliyiz.

Bir çocuğa “Ne hissediyorsun?” diye sormak küçük bir adım gibi görünebilir. Ama o soru, çocuğun kendini tanıması yolunda atılan en değerli adımlardan biridir.

Çocuklarımızın duygularını dinleyelim, onlara ses verelim. Çünkü bazen bir çocuğun söyleyemediği bir cümle, davranışlarının içinde saklıdır.

Unutmayalım; çocuklarımızın yalnızca ne yaptıklarını değil, o davranışın ardında ne hissettiklerini de anlamaya çalışmalıyız.

 

Eğitimci ve Yazar Emine Çavuş